Richard Avedon: Kjo është mënyra si fotografon një gjeni, dhe filmi i Ron Howard na e zbulon!

Richard Avedon, një emër kolosal në botën e fotografisë amerikane, ishte i njohur si një nga fotografët më inovativë dhe të gjithanshëm të vendit. Karriera e tij gjashtëdhjetëvjeçare, që përfshiu fotografimin e gjithçkaje, nga yjet si Marilyn Monroe dhe Charlie Chaplin, te aktivistë të të drejtave civile dhe amerikanë të klasës punëtore, tani është në qendër të vëmendjes falë një dokumentari të ri në Netflix. Me regji nga fituesi i çmimit Oscar, Ron Howard, ky film i hedh një vështrim thellësisht ndriçues rrugëtimit artistik të Avedonit. Ai u shfaq në festivalin e filmit në Kanë dhe është publikuar në Netflix këtë javë.
Fillojmë me një histori që tregon saktësisht pse Avedon ishte një fenomen i jashtëzakonshëm. Ai kishte bërë vetëm disa poza kur aksidentalisht goditi kokën te një dritë që po mbahej sipër tij. Dalai Lama shpërtheu në të qeshura. Në atë moment, Avedon kapi edhe dy poza të tjera dhe njoftoi se e kishte kapur atë që kërkonte. Asistenti i tij, Sebastian Kim, sot një fotograf i shquar 52-vjeçar, mbeti plotësisht pa mend. Thashë me vete, çfarë dreqin ndodhi? Ishin vetëm katër poza nga një rrotull me dymbëdhjetë, kujton ai në një intervistë telefonike. E kuptova që ai e dinte në atë moment se diçka kishte ndodhur, një gabim, ai goditi kokën dhe Dalai Lama ndriçoi. Kjo tregon sa gjenial ishte Avedon, duke kthyer një gafë të papritur në një moment të përkryer artistik.
Përtej bardhë-e-zinjve: Filozofia e Avedonit
Avedon, i rritur në New York City, pati një rrugëtim të pazakontë jetësor dhe akademik. Babai i tij, Jacob Avedon, bashkëthemeloi një dyqan specialiteti në Fifth Avenue, i cili u humb brenda natës gjatë Depresionit të Madh. Vetë Richard pati vështirësi në shkollë, duke u përjashtuar nga gjimnazi pavarësisht se fitoi një çmim për poezi në qytet. Ai rrëfeu se rritej duke menduar se ishte i paaftë dhe se ndihej sikur kishte dështuar, ndërsa babai i tij donte që ai të ishte i edukuar mirë, i fortë fizikisht dhe të fitonte jetesën.
Në Luftën e Dytë Botërore, Avedon iu bashkua Marinës Tregtare. I caktuar në njësinë fotografike, ai realizoi mbi 100,000 foto kartash identiteti dhe kryente dokumentacion autopsish. Kjo përvojë me fytyra të panumërta para sfondesh të bardha i mësoi se asnjë fytyrë nuk është njësoj me tjetrën – një leksion themelor për karrierën e tij të ardhshme.
Filozofia e tij themelore, “Më mahnit!”, erdhi nga Alexey Brodovitch, drejtori artistik i Harper’s Bazaar, në Laboratorin e Dizajnit të New School. Kur Avedon po mundohej të dizajnonte një shenjë neoni me mjete tradicionale, Brodovitchi i sugjeroi të përdorte fije pastruese ose spageti, duke i mësuar se kurrë nuk duhet bllokuar nga kufizimet teknike. Dhe kështu, fotografia e modës u transformua! Avedon solli teatër në botën e modës, duke kapur modelet që lëviznin, rrotulloheshin e qeshnin nëpër rrugët e Parisit, siç bëri me koleksionin New Look të Christian Dior në 1947, duke e kthyer atë nga poza statike në tregim dinamik vizual. Ai thjesht ishte i papërsëritshëm në llojin e tij.
Kur fotografia kap shpirtin, jo vetëm rrobat
Avedon besonte thellësisht se modelet ishin bashkëpunëtore aktive, jo thjesht rekuizita dekorative. Ai thoshte se nëse modeli nuk ndihej pjesë e procesit, por dikush i punësuar për një orë, pikërisht këtë do të merrte prej tij.
Qasja e tij ndaj portreturës nuk ishte më pak e veçantë. Estetika e studios së Avedonit mbështetej te një sfond i thjeshtë, i bardhë dhe i paqëndrueshëm, i kufizuar nga një kornizë filmi e zezë e guximshme. Për portretin e Marilyn Monroe në 1957, Avedon priti me orë të tëra pozash të gëzuara derisa aktorja ra në një lodhje të qetë. Monroe u ul në një cep, duke i dhënë mundësi Avedonit të kapte melankolinë e saj të pambrojtur – një portret i quajtur shpesh “Marilyn e Trishtuar”. Ja çfarë bën një mjeshtër i vërtetë, kap atë që të tjerët thjesht e humbasin!
Dallas Brennan Rexer, një nga producentet e filmit, rrëfen: Ai po përpiqej t’u hynte në kokë dhe në shpirt, në një farë mënyre, përmes fotove të tij. Ishte i njëjti proces për të pavarësisht rrethanave, dhe modelet që intervistuam folën se si ato nuk trajtoheshin si modele që ishin thjesht aty për të mbajtur rrobat. Avedon i shihte si njerëz, i pyeste, i kuptonte thellësisht, dhe kjo energji shkëlqente në çdo foto. Pa filtra, pa fallco, vetëm e vërteta e pakontrolluar.
Më shumë se shkëlqim: Politika dhe Avedoni
Avedon nuk ishte vetëm për glamur dhe revista mode. Ai e kanalizoi artin e tij edhe për të treguar një anë tjetër, atë politike dhe shoqërore. Për shembull, ai fotografoi Dukën dhe Dukeshën e Windsorit në suitën e tyre hotelore. Duke qenë i vetëdijshëm për imazhin e tyre të lëmuar publik, ai e theu mbrojtjen e tyre duke pretenduar me dinakëri se taksia e tij kishte shkelur një qen. Rexer shpjegon se Avedon nuk donte të lejonte veten të përdorej për të bërë një tjetër foto të sjellshme dhe të bukur të tyre. Ai donte të thoshte diçka shumë më të mprehtë dhe më të rëndësishme. Kështu, ai kapi momentin që, sipas tij, thoshte gjithçka që duhej thënë për ta.
Edhe pse Avedon arriti sukses të madh komercial – duke drejtuar fushata televizive edhe për Calvin Klein – ai i kanalizoi burimet e tij në punë dokumentare me ngjyrime politike. Në vitin 1963, ai ribashkua me shokun e tij të gjimnazit, James Baldwin, me të cilin kishte bashkëredaktuar një revistë shkollore. Së bashku, ata botuan “Nothing Personal”, një libër fenomenal që kombinonte portretet e Avedonit të liderëve të të drejtave civile dhe pacientëve të azileve mendore me prozën e pasur dhe poetike të Baldwinit. Rexer thekson se teksti që shkroi James Baldwin është poetik dhe i bukur, por gjithashtu është kaq rezonant sot, duke treguar sa aktuale mbetet vepra. Fotografitë e Avedonit në azil ishin thellësisht personale, të ndikuara nga motra e tij, Louise. Ky ishte Richard Avedon: një artist që shkonte përtej, gjithmonë duke kërkuar shpirtin.
Në fund të fundit, nuk ishte vetëm fotografia, ishte një bisedë me shpirtin, apo jo?
