Drama paleolitike në Gajtan: gërmimet afër Shkodrës zbulojnë jetën e paraardhësve tanë

Nëse mendonit se drama e fundit mes VIP-ave tanë ishte kulmi i historisë, mbani frymën, se po ju çojmë pas në kohë, shumë pas. Në Gajtan, afër Shkodrës, ka rifilluar për të dytin vit radhazi një projekt arkeologjik që po zbulon jetën e paraardhësve tanë të Epokës së Gurit. Po, po, Paleoliti, ai momenti kur njerëzit jetonin në shpella, gjuanin për të mbijetuar, dhe i vetmi feed që ndiqnin ishte zjarri pranë të cilit flinin. Dhe të themi të drejtën, ndoshta dhe kishin më pak drama nga ne sot, apo jo?

Shkodra, qyteti me një histori të pasur sa vetë kulla e saj, nuk është vetëm kala dhe legjenda, por edhe një portë drejt një të shkuare që na lë pa fjalë. Kjo zonë është një thesar i vërtetë për arkeologjinë, dhe tani po na jep mundësinë të shohim çfarë bënin njerëzit kur komoditetet moderne nuk ekzistonin as si ëndërr. Projekti quhet "Kërkimet Arkeologjike Paleolitike të Gajtanit në Shqipëri" dhe po drejtohet nga arkeologu Rudens Ruka, në bashkëpunim me Institutin e Arkeologjisë dhe disa institucione franceze. Kjo tregon që historia jonë po bën bujë edhe jashtë kufijve, dhe kjo është gjithmonë lajm i mirë.

Shpella e Gajtanit: ku fshihen sekretet e paraardhësve

Ekipi i shkencëtarëve është fokusuar në sektorin qendror të shpellës, duke përfshirë pjesën e sipërme dhe atë të shembur, pikërisht aty ku arkeologu Anton Fistani i ndërpreu gërmimet në vitet '80. Është pak a shumë si një kapitull i lënë përgjysmë, që tani po i jepet fundi, dhe jemi të gjithë kuriozë të dimë se çfarë fshihet nën ato shtresa. Po hiqen depozitimet shtresë pas shtrese, me kujdesin më të madh, sepse aty mund të fshihet çdo gjë: nga mikrofauna, pra kafshëza të vogla që tregojnë shumë për mjedisin e atëhershëm, e deri te treguesit e tjerë ambientalë. Seriozisht, imagjinoni të gjesh mbetje të një kafshe që nuk ekziston më prej mijëra vitesh! Kjo është e mahnitshme edhe pa asnjë filter Instagram.

Kjo punë nuk është thjesht gërmim, është një mision i vërtetë shkencor. Qëllimi kryesor i projektit është të rrisë interesin për arkeologjinë paleolitike në Shqipëri, duke treguar që kjo fushë nuk është vetëm për ato librat e vjetër të historisë, por për një kuptim më të thellë të vetes dhe të origjinës tonë. Për më tepër, kampanja aktuale do të ndihmojë studiuesit të vlerësojnë potencialin paleolitik të zonës dhe të identifikojnë vendet prioritare për kërkime të mëtejshme në vitin 2027. Pra, ka plan afatgjatë, nuk është si disa gjëra që mbarojnë pas dy muajsh.

Dhe po, kjo Shpellë e Gajtanit nuk duhet ngatërruar me Qytezën e Gajtanit, e cila është një fortifikim ilir i Epokës së Hekurit, e vendosur në një kodër në verilindje të fshatit. Paleoliti është shumë më i vjetër, është Epoka e Gurit, një periudhë kur historia e njeriut sapo po shkruhej, fjalë për fjalë, në gurë.

Pse na intereson kjo histori kaq e vjetër?

Pse duhet t'i kushtojmë vëmendje ne, që jemi super të zënë me jetën tonë dinamike, një historie që ka ndodhur dhjetëra mijëra vjet më parë? Sepse këto zbulime janë rruga jonë për të kuptuar se kush jemi, nga vijmë, dhe si kemi arritur deri këtu. Njerëzit e Epokës së Gurit ishin pionierët e mbijetesës. Ata ndërtuan bazat e shoqërisë me mjetet që kishin në dorë, pa asnjë nga komoditetet që ne i marrim për të mirëqena çdo ditë. Imagjinoni të duhet të siguroni ushqimin dhe strehën nga e para, çdo ditë! Për ne sot kjo mund të jetë temë dokumentari, për ata ishte realiteti i vetëm.

Kjo na jep një perspektivë të re: sa shumë ka ndryshuar bota, por edhe sa shumë kemi mbetur të njëjtë në thelb. Dëshira për të eksploruar, për të kuptuar mjedisin rreth nesh, dhe për të lënë gjurmë është diçka që e ndajmë me ata njerëz të lashtë të shpellës së Gajtanit. Ndoshta kjo është drama e vërtetë: vazhdimësia e njeriut përmes mijëravjeçarëve. Dhe me të gjitha këto zbulime të reja që po dalin shtresë pas shtrese, Gajtani po bëhet pak nga pak një nga adresat më të rëndësishme të arkeologjisë paleolitike në rajon. Koha do të tregojë çfarë fshihet ende atje poshtë.