Zbulim i ri arkeologjik në Qesarat të Tepelenës
Tërmet në botën e arkeologjisë! Jo, jo një tërmet i vërtetë (mos u trembni!), por një i tillë që ka lëkundur paksa kuriozitetin tonë. Një zbulim i ri arkeologjik në Qesarat, Tepelenë, ka bërë bujë, dhe ne jemi këtu për t'ju treguar pse. Këtë herë, s'janë thjesht ca gurë të vjetër, por diçka që po i jep shpresë çdo shqiptari që do historinë e vet. Ka diçka më shumë se plazhi dhe muzika verore — ka thesare të fshehura poshtë këmbëve tona, që presin të dalin në dritë.
Kush janë këta heronj të nëntokës? Janë ekipet arkeologjike shqiptare dhe italiane, një bashkëpunim që po tregon se kur dy vende bashkojnë forcat, rezultatet nuk harrohen lehtë. Ata kanë ngritur bazën në Qesarat, një zonë në Tepelenë që s'është dhe aq e njohur për skena klimesh Instagrami, por është plot histori. Instituti i Arkeologjisë, pjesë e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, është në krye të punës, duke garantuar që gjithçka po bëhet me seriozitetin maksimal. Detyra e tyre? Të kërkojnë, të dokumentojnë dhe të studiojnë çdo gjurmë të trashëgimisë arkeologjike të zonës. Dhe siç duket, po e bëjnë me shumë sukses, saqë puna e tyre në terren ka tërhequr edhe vëmendjen mediatike.
Shqipëria, le të jemi të sinqertë, është një muze i hapur. Kudo që gërmon, diçka del. Nga Apollonia me historinë e saj të lashtë, Butrinti që të lë pa fjalë, deri te Bylis-i madhështor, vendi ynë ka qenë gjithmonë një kryqëzim qytetërimesh. Por Tepelena, ajo zonë mes malesh dhe lumenjsh, shpesh ka mbetur paksa në hije kur vjen puna te vëmendja arkeologjike. Dhe ja, tani vjen Qesarati dhe na tregon se edhe aty poshtë ka pasur një jetë të pasur, plot ngjarje që presin të rrëfehen. Ky zbulim i ri nuk është vetëm një gur i shtuar në mozaikun e historisë, por një dritë e re mbi pasurinë historike dhe arkeologjike të gjithë rajonit të Tepelenës.
Çfarë (paskemi) gjetur?!
Tani vjen pjesa që na bën të gjithëve kureshtarë: ÇFARË saktësisht është gjetur?! Epo, le të jemi realistë, arkeologët nuk janë tipat që shpërthejnë si ne kur gjejmë një ofertë të çmendur në dyqan. Ata janë më diskretë dhe metodikë. Deri tani flitet zyrtarisht për një zbulim të ri në kuadrin e ekspedicionit, pa detaje shumë specifike të bëra publike. A është një mur i lashtë i ndonjë vendbanimi të humbur? Fragmente qeramike nga një epokë e largët? Ndoshta gjurmë të një qytetërimi që nuk e njohim ende? Arkeologët e dinë se çdo fragment, sado i vogël, ka vlerën e vet dhe tregon pjesën e vet të historisë. Dhe kjo është pikërisht arsyeja pse procesi i dokumentimit është aq i rëndësishëm. Akademia e Shkencave ka theksuar se zbulimet po dokumentohen me kujdesin e duhur, si pjesë e përpjekjeve më të gjera për të studiuar, identifikuar dhe ruajtur trashëgiminë kulturore të Shqipërisë.
Si bashkëpunimi sjell thesare
Dhe ja ku vjen shkëlqimi i vërtetë: bashkëpunimi shkencor ndërkombëtar. Ekipet shqiptare dhe italiane po punojnë krah për krah, duke bashkuar njohuritë dhe teknikat në shërbim të historisë. Kjo nuk është thjesht një punë e zakonshme gërmimi — është një shkëmbim ekspertizash që do të ngrejë nivelin e kërkimit arkeologjik në Shqipëri. Nuk është hera e parë që ndodh kjo; projekte të ngjashme me ekspertë ndërkombëtarë kanë dhënë frytet e tyre edhe gjetiu në vendin tonë. Kur gjithë bota shikon nga ti, ti bën gjëra më të mëdha, apo jo? Ky bashkëpunim është gjithashtu një mesazh i qartë: shkenca s'ka kufij dhe trashëgimia jonë është një vlerë universale që i intereson shumë më tepër se vetëm neve.
Procesi i dokumentimit nuk është punë e lehtë dhe s'ka asgjë glamuroze në të. Nuk gjen diçka, e poston dhe e harron. Këtu flitet për ruajtje serioze, studim të thelluar dhe identifikim të kujdesshëm të çdo elementi të trashëgimisë kulturore kombëtare. Çdo copë guri, çdo fragment ka një histori për të treguar, dhe është detyra e këtyre arkeologëve ta çojnë atë histori deri tek ne. Është pak si të gjesh një libër të shkruar në gjuhë të lashtë dhe ta sjellësh pastaj në ditët tona, të gjithë të kuptueshme. Ky proces është thelbësor që ne dhe brezat pas nesh të mësojmë nga e kaluara dhe të vlerësojmë atë që kemi. Imagjinoni të shikoni nesër në muze diçka të gjetur sot në Tepelenë — sa krenari do të ishte!
Ky zbulim në Qesarat është vetëm një pjesë e panoramës së gjerë të kërkimeve arkeologjike që po zhvillohen në Shqipëri. Vendi ynë është plot surpriza dhe histori të parrëfyera. Me çdo ekspedicion të ri, tregohet se Shqipëria ka shumë më tepër për të ofruar se sa bukuritë natyrore — ka shtresa të tëra qytetërimesh që presin të dalin në dritë. A jeni gati për të parë çfarë thesari tjetër do na nxjerrë nëntoka shqiptare?