Netflix ringjall Gene Wilderin me AI, po a është kjo ça duhet?

Netflix sapo ka nxjerrë në dritë një tjetër projekt të guximshëm, ose të paktën kështu po duket — reality show-n e ri "Wonka's Golden Ticket". Dhe si zakonisht, kur Netflix bën diçka të re, ka zhurmë. Por këtë herë, zhurma nuk është për dekorin apo konkurruesit, por për… prezantuesin. Sepse prezantuesi i këtij show nuk është një person i gjallë. Është Gene Wilder, "ringjallur" nga inteligjenca artificiale. Po, e lexuat mirë. Zëri i tij, i krijuar nga AI, po na udhëheq nëpër botën magjike dhe paksa të çuditshme të Wonkës. Dhe po, kjo gjë ka shkaktuar një debat të madh, që nga momenti kur u njoftua gjatë verës.

Ikona e Wonkës, më shumë se thjesht një personazh

Për ata që ndoshta nuk janë shumë familjarë me Gene Wilderin — dhe nuk jeni justifikuar plotësisht, sepse ai është një legjendë — le t'jua prezantojmë pak. Jerome Silberman, ose siç njihet në botë, Gene Wilder, ishte një aktor, skenarist dhe kineast amerikan që na la kujtime të paharrueshme. Ai ishte mjeshtër i komedisë, me atë lloj humori të veçantë, pak melankolik, që të prekte dhe të bënte të qeshje në të njëjtën kohë.

Roli i tij ikonik, që e ka stampuar në zemrat tona dhe në këtë show të ri të Netflix, është padyshim ai i Willy Wonkës në versionin e vitit 1971, "Willy Wonka & The Chocolate Factory", për të cilin u nominua edhe për Globin e Artë për Aktorin më të Mirë në Musical ose Komedi. Ishte një Willy Wonka misterioz dhe paksa i çmendur, që të bënte të besoje vërtet në magjinë e një fabrike çokollate. Ai nuk ishte thjesht një aktor — ai ishte Willy Wonka. E pamundur të mendosh versionin e parë pa figurën e tij. Trashëgimia e tij mbeti e pasur, dhe pikërisht ajo trashëgimi po bëhet pikë debati tani.

Zëri i së shkuarës, e ardhmja e AI

Ideja e Netflix-it është që të shfrytëzojë zërin e Wilderit të krijuar nga AI për të prezantuar këtë game show. Gjëja e rëndësishme: ky Wilder i gjeneruar nga AI nuk shihet asnjëherë — dëgjohet vetëm zëri i tij. Sfidat dhe estetika e përgjithshme janë frymëzuar lirshëm nga filmi i vitit 1971, jo nga libri origjinal i Roald Dahl apo adaptimet e tjera më të fundit. Kjo nuk është hera e parë që inteligjenca artificiale përdoret për të "ringjallur" artistë të ndjerë, edhe me lejen e trashëgimtarëve, por kjo nuk e ka ndalur debatin. Përkundrazi.

Disa media të huaja e kanë quajtur këtë praktikë të frikshme dhe pa shpirt. Njëra fjalë e përdorur shumë ishte "ghoulish" — diçka si fantazmagorike ose tmerrësisht e çuditshme. Mediume të tjera shkojnë edhe më tej, duke e quajtur këtë version të aktorit të ndjerë haptazi mizor. Le ta pranojmë, ka diçka paksa të çuditshme te e gjitha kjo, apo jo?

Imagjinoje pak: ti po sheh një show, dhe zëri i prezantuesit të duket i njohur, por e di që ai person s'është më këtu. Është vetëm një fantazmë dixhitale, një zë i krijuar nga algoritme. Edhe pse trashëgimtarët e Wilderit kanë dhënë miratimin, pyetja mbetet: a është etike kjo? A po e shfrytëzojmë trashëgiminë e artistëve në një mënyrë që ata vetë, ndoshta, nuk do ta kishin dashur — edhe nëse familja është dakord? Këtu s'flitet për para, këtu flitet për respekt, për art, për kufijtë e teknologjisë dhe humanitetit.

E ardhmja fantazmagorike apo thjesht inovacion?

Kontroverse të tilla kemi parë edhe më parë, kur artistë të ndjerë janë "ringjallur" me AI, gjithmonë me lejen e familjeve. Por ky rast i Wonkës duket se ka goditur një nerv të fortë. Zëri i Gene Wilder, i lidhur me një karakter kaq ikonik dhe kaq të dashur si Willy Wonka, e bën gjithë situatën edhe më sensitive. Publiku online ka reaguar jo plotësisht pozitivisht — dhe është e kuptueshme: të dëgjosh zërin e tij të tingëllojë kaq autentik, por të dish që nuk është, është një ndjesi vërtetë e çuditshme.

Nga njëra anë, është inovacion, mundësi të reja për të mbajtur gjallë trashëgiminë e artistëve. Nga ana tjetër, ka diçka të pashpirt, si një kujtesë e vazhdueshme se kush nuk është më mes nesh. Zëri i tij, pa fytyrën e tij, thjesht e bën gjithçka më të pakuptimtë.

Nuk e dimë nëse dikush do ngelë brenda një televizori apo do kthehet në një boronicë gjigante nëse humbet në këtë game show — siç mund të ndodhte me personazhet e fatkeqët në filmin origjinal. Por një gjë është e sigurt: Netflix sapo na dha një arsye tjetër për të diskutuar për të ardhmen e teknologjisë dhe kufijtë e etikës në botën e argëtimit. Edhe sikur të jetë thjesht zëri, a nuk kemi të drejtë t'i lëmë ikonat tona të ndjera të prehen në paqe… apo t'i kthejmë në prezantues dixhitalë për reality show-t e radhës?