Harku takon penelin: Tedi Papavrami sjell Bach-un dhe Zen-in bashkë në premierën botërore të TIFF

Mbrëmjen e kaluar, festivali TIFF u kthye në një urë lidhëse mes Lindjes dhe Perëndimit, mes muzikës klasike dhe artit Zen, falë premierës botërore të dokumentarit "The Bow and the Brush" (Harku dhe Peneli). Dhe kur themi urë, s'po e teprojmë fare, sepse protagonisti kryesor i kësaj shkrirjeje arti është askush tjetër veç violinistit tonë të famshëm, Tedi Papavrami.

Nëse mendonit se violinë + kaligrafi japoneze tingëllonte si mbrëmja juaj e radhës në bibliotekë, mendojeni prapë! Ky dokumentar francez, me regji nga Raphaëlle Régnier, solli një dialog artistik aq të thellë sa na bëri të gjithëve të mendonim: po, ky kombinim nuk njeh kufi. Dhe e mira? Ka shumë arsye për ta besuar këtë.

Tedi Papavrami: Violinisti Shqiptar me Botën si Skenë

Për ata që ndoshta nuk e ndjekin çdo lëvizje të artit klasik — po, e dimë, nuk jemi të gjithë me violinën në dorë çdo ditë — Tedi Papavrami është një violinist shqiptar me nam ndërkombëtar. Ai njihet për interpretimet e tij të shkëlqyera të veprave klasike dhe shpeshherë e shohim të përfaqësojë Shqipërinë në skenat më prestigjioze botërore. Por bashkëpunimi me mjeshtrin japonez të kaligrafisë, Kanshô Miyashita, e çon lojën në një nivel krejtësisht tjetër.

Imagjinoni një artist që jo vetëm zotëron instrumentin e tij deri në detaj, por edhe guxon të eksplorojë fusha krejtësisht të ndryshme, duke krijuar një dialog vizual dhe muzikor me një kulturo tjetër. Tedi, me gjithë atë bagazh klasik, s'ka frikë të dalë nga kornizat dhe të na tregojë se arti, në thelb, është universal. Ky dokumentar duket se është dëshmi e gjallë e kësaj filozofie.

Në premierë, Papavrami u paraqit bashkë me gruan e tij, pianisten japoneze Maki Okada, dhe prania e tyre i dha një rëndësi të veçantë mbrëmjes, duke e bërë eventin edhe më kuptimplotë për audiencën. Dy artistë me pasion të përbashkët për muzikën dhe kulturat globale, duke ndarë skenën e Tiranës — kjo është, thjesht, kombinimi i duhur.

Harku dhe Peneli: Kur Bach-u takon Zen-in

Titulli i filmit nuk është zgjedhur rastësisht. Ai simbolizon njëkohësisht lëvizjen e harkut të violinës së Papavramit dhe lëvizjen e penelit të mieshtrit Miyashita. Në thelb, dokumentari eksploron bashkëpunimin dhe procesin krijues të dy artistëve nga botë totalisht të ndryshme kulturore dhe artistike — Perëndimi klasik i Bach-ut dhe Lindja e qetë e Zen-it.

Momenti që ka bërë kureshtarë të gjithë: Miyashita krijon një vepër kaligrafie japoneze, ndërkohë që Papavrami performon Chaconne-n e Johann Sebastian Bach-ut. Harrojeni çdo sfidë të zakonshme — kjo është sfidë artistike në kuptimin e plotë të fjalës. Dy lëvizje, dy tradita, një moment i vetëm krijimi.

Ajo çfarë e bën këtë dokumentar të veçantë nuk është vetëm rezultati final, por edhe mënyra si arrihet ai. Filmi ndjek nga afër procesin e bashkëpunimit mes dy artistëve — përgatitjen, momentet e dyshimit, punën e mundimshme dhe ato çaste magjike kur gjithçka bashkohet. Është pak si të shohësh si krijohet një vepër e jashtëzakonshme, por në vend të ritmeve dhe teksteve, ke violinë dhe art pamor. Dhe po, jemi plotësisht pro kësaj bisede pa fjalë, ku çdo notë dhe çdo goditje peneli kanë një qëllim dhe një emocion.

Premiera në Tiranë: Një Mbrëmje me Shije Ndërkombëtare

Premiera botërore e dokumentarit në edicionin e 24-të të TIFF ishte padyshim një nga momentet kyçe të festivalit. Fakti që ky film u zgjodh pikërisht për programin Special Screenings të TIFF tregon qartë se nuk kemi të bëjmë me një dokumentar të zakonshëm, por me një vepër që sfidon perceptimet dhe hap dyer të reja artistike.

TIFF-i vetë, me 229 filma nga 71 vende, është një dritare e jashtëzakonshme për të parë çfarë po ndodh në botën e kinemasë. Që ky dokumentar të zgjidhej për premierën botërore pikërisht në Tiranë është një lajm që na bën krenarë — dhe me të drejtë. Ne shqiptarët kemi qenë historikisht në mes të dy botëve, dhe Tedi po e tregon me art se si mund të bëhemi ura lidhëse e kulturave. Harku dhe peneli, Perëndimi dhe Lindja, Bach-u dhe Zen-i — në fund të fundit, arti e gjen gjithmonë gjuhën e përbashkët. Dhe kjo s'është pak, apo jo?