"Gián đáng iu hông?", "Ăm chã húi": khi nhạc "vô tri" làm mưa làm gió trên TikTok, liệu có đáng "iu"?

Những ngày này, lướt TikTok mà không gặp "Gián đáng iu hông?" hay "Ăm chã húi" của Lâm Thằn Lằn thì có lẽ bạn đang sống ở một vũ trụ khác rồi. Hai ca khúc này, cùng với "Zombie V4" của Bloodring, đang đốt cháy mọi nền tảng với hàng triệu lượt xem, nghe và chia sẻ. Riêng "Gián đáng iu hông?" được chèn vào hơn 9,4 triệu video trên TikTok, thu hút 5,4 triệu lượt xem trên YouTube và gần 700.000 lượt nghe trên Spotify. "Ăm chã húi" cũng không kém cạnh khi trở thành nhạc nền cho hơn 2,6 triệu video ngắn, thậm chí còn lan sang tài khoản của nhiều sao Việt, trong đó có cả Văn Mai Hương và Erik.

Người đứng sau hai bài hát siêu viral này là Nguyễn Hoàng Cao Lâm, 28 tuổi, nghệ danh Lâm Thằn Lằn. Sự xuất hiện của những ca khúc kiểu này không chỉ là một hiện tượng âm nhạc đơn thuần mà còn là dấu hiệu của một xu hướng giải trí mới đang định hình thói quen nghe nhạc, nơi tính giải trí tức thời và khả năng tạo meme được ưu tiên hàng đầu.

Khi "gu" giải trí mới gặp "cơn đau đầu" của người lớn

Công thức thành công của loạt nhạc "vô tri" này không có gì phức tạp: cấu trúc cực ngắn, tiết tấu dồn dập, và quan trọng nhất là các đoạn lặp (loop) từ 5 đến 15 giây. Nó được thiết kế để bắt tai người nghe ngay từ những giây đầu tiên lướt màn hình. Điệp khúc "Gián đáng iu hông?" cứ lặp đi lặp lại, còn "Zombie V4" thì dùng các cụm từ tượng thanh dồn dập như "Bùm, kích hỏa bùm bum" để giữ chân khán giả. Cứ như có ma lực nào đó, nghe một lần là dính.

Thế nhưng, không phải ai cũng cảm được cái gu âm nhạc mới mẻ này. Nhiều ý kiến trên YouTube thẳng thừng cho rằng ca từ ngọng nghịu đang làm méo mó tiếng Việt, giảm giá trị âm nhạc. Một khán giả 36 tuổi ở TP HCM chia sẻ rằng nếu để giải trí đơn thuần thì cũng chấp nhận được, nhưng để gọi đây là âm nhạc thì không thuyết phục. Ngược lại, hội Gen Z và các bạn trẻ lại xem đây là giải trí vô hại, kiểu nhạc nhẹ đầu để xả hơi sau một ngày làm việc căng thẳng.

Lời ca "não tàn" và những góc nhìn từ người trong nghề

Nhạc sĩ Huy Tuấn nhìn nhận hiện tượng này chỉ là một đột biến mang tính thời điểm, một sản phẩm của thuật toán mạng xã hội, không đại diện cho sự vận động của âm nhạc chuyên nghiệp. Ông nhấn mạnh: "Mẹo vặt bắt xu hướng không thể xây dựng nên một sự nghiệp bền vững. Với nghệ thuật, chỉ có lao động nghiêm túc và đầu tư bài bản cho chuyên môn mới tạo ra giá trị dài hạn."

Nhạc sĩ Phạm Việt Hoàng thì cho rằng tạo ra những giai điệu vô nghĩa đôi khi là toan tính có chủ đích của tác giả để thu hút sự chú ý nhanh nhất, nhưng kết quả thì thiếu chiều sâu thẩm mỹ lẫn thông điệp, chỉ dừng lại ở tính giật gân nhất thời. Ông cũng lý giải vì sao nhạc vô tri lại lên ngôi: trong bối cảnh quá tải thông tin và áp lực xã hội, khán giả có xu hướng tìm đến những gì tối giản, nhẹ đầu và giải tỏa tức thì — và đó chính là mảnh đất màu mỡ cho dòng nhạc kiểu này nở rộ. Từ góc độ ngôn ngữ, nhà nghiên cứu, nhà thơ Lê Minh Quốc dù ủng hộ giới trẻ đùa nghịch với ngôn từ, nhưng vẫn cảnh báo rằng lạm dụng cách nói viết vô nghĩa sẽ làm giảm sự giàu đẹp của tiếng Việt.

Khi "vô tri" thành trend: hiện tượng toàn cầu?

Thực trạng âm nhạc ca từ vô nghĩa không phải chuyện riêng của Việt Nam — nó phổ biến khắp thế giới. Dòng nhạc này còn có hẳn một cái tên: "brain rot songs" (tạm dịch: nhạc thối não), và đang là xu hướng được Gen Z toàn cầu yêu thích. Các nền tảng mạng xã hội và văn hóa meme chính là bàn đạp giúp thể loại này lan tỏa, với điểm chung là giai điệu kỳ lạ, lặp đi lặp lại và dễ gây nghiện. Điển hình là "Sigma Boy" hay "Skibidi Toilet" mà bạn trẻ nào nghiện TikTok cũng đều biết.

Trước những luồng ý kiến trái chiều, Lâm Thằn Lằn tỏ ra khá bất ngờ khi các ca khúc của mình lại hot đến vậy. Anh tôn trọng mọi lời khen chê và xem đó là thử thách trên con đường làm nhạc, đồng thời tin rằng bản chất của âm nhạc là sự tự do biểu đạt, với đích đến cuối cùng là mang lại năng lượng sống tích cực cho khán giả. Nghe cũng có lý đúng không? Miễn là vui và không làm hại ai, thì cứ phá đảo thôi.

Nhưng liệu những giai điệu "Gián đáng iu hông?" này có thực sự đáng iu dài lâu, hay chỉ là một cơn sốt đột biến qua đi nhanh như một trend TikTok?